Η λογοκλοπή ή πλαγιαρισμός είναι ένα θέμα που απασχολεί ολοένα και περισσότερο τον ακαδημαϊκό αλλά και τον εργασιακό χώρο. Το τελευταίο διάστημα, μάλιστα, έχει παρατηρηθεί μια αύξηση αυτής της τακτικής, τόσο στις κλασικές μορφές της, όσο και στη χρήση κειμένου από τεχνητή νοημοσύνη. Είτε πρόκειται για συγγραφή φοιτητικής εργασίας, είτε άρθρου, περιεχομένου ιστοσελίδας ή μετάφρασης κειμένου, ο κίνδυνος της λογοκλοπής είναι το ίδιο σημαντικός. Σε αυτή τη σελίδα, λοιπόν, θα βρείτε όλες τις πληροφορίες για το τι είναι η λογοκλοπή, πώς μπορείτε να την αναγνωρίσετε και, κυρίως, πώς μπορείτε να την αποφύγετε.
Η λογοκλοπή, ή αλλιώς πλαγιαρισμός (plagiarism) είναι η χωρίς άδεια ή σωστή αναφορά στον δημιουργό, αντιγραφή και χρήση ιδεών, φράσεων, ή/και ολόκληρων κειμένων. Με λίγα λόγια, λογοκλοπή θεωρείται η εσκεμμένη ή ακούσια κλοπή λόγου, χωρίς να προηγηθεί αναφορά στη βιβλιογραφική πηγή, συναίνεση του αρχικού συντάκτη ή σωστή τροποποίηση του αρχικού κειμένου.
Η λέξη “λογοκλοπή” αποτελεί σύνθετο όρο από τις λέξεις λόγος και κλοπή, δηλώνοντας ακριβώς αυτό: την “κλοπή λόγου” ή ιδεών. Στα αγγλικά, το “plagiarism” προέρχεται από το λατινικό plagiarius (αρπακτικός), που σήμαινε “απαγωγέας”. Μεταφορικά, λοιπόν, θα μπορούσαμε να το θέσουμε και ως “αρπαγή” των ξένων ιδεών.
Τόσο σε ακαδημαϊκά, όσο και σε επαγγελματικά πλαίσια, η ύπαρξη λογοκλοπής υπολογίζεται ως σοβαρή παραβίαση της δεοντολογίας, ενώ μπορεί να φέρει και νομικές συνέπειες. Πάμε όμως να δούμε αναλυτικά τι συμβαίνει σε κάθε περίπτωση.
Τα πανεπιστήμια και τα λοιπά εκπαιδευτικά ιδρύματα ορίζουν ως λογοκλοπή την κάθε μορφή αντιγραφής και αθέμιτης χρήσης υλικού χωρίς να έχει προηγηθεί μια επαρκής τεκμηρίωση στις βιβλιογραφικές αναφορές. Οι μορφές λογοκλοπής που συναντώνται περισσότερο στο ακαδημαϊκό τομέα είναι οι παραφράσεις κειμένων χωρίς την υποστήριξη από πηγές, η χρήση κειμένων αυτούσιων, ακόμη και η επαναχρησιμοποίηση προηγούμενων ερευνών των ίδιων των φοιτητών.
Σε ευρύτερο πλαίσιο, η λογοκλοπή αφορά κάθε κείμενο ή περιεχόμενο όπως άρθρα, blogs, μεταφράσεις, ακόμα και αναρτήσεις σε social media, που αντιγράφεται χωρίς απόδοση. Παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων και λογοκλοπή μπορεί να θεωρηθεί ακόμη και η χρήση στίχων, μουσικής και τραγουδιών, όταν δεν προηγηθεί η συναίνεση ή/και η σωστή αναφορά (citation) στον νόμιμο δικαιούχο.
Στον επαγγελματικό τομέα, παρόμοιες τακτικές έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην αξιοπιστία τόσο του ατόμου που τις υιοθετεί όσο και της επιχείρησης που τις αποδέχεται ή τις επιτρέπει. Επιπροσθέτως, στις ψηφιακές πλατφόρμες, η λογοκλοπή, οποιασδήποτε μορφής και αν είναι, μπορεί να επιφέρει ποινές για παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων.
Η λογοκλοπή μπορεί να πάρει διάφορες μορφές,πολλές από τις οποίες μπορεί να μην είναι τόσο ευρέως γνωστές ή να υποτιμώνται σε σχέση με άλλους τύπους. Μερικές από τις πιο συνηθισμένες μορφές λογοκλοπής, ωστόσο, είναι οι εξής:
Πρόκειται για την αυτούσια παράθεση αποσπασμάτων ή ολόκληρων τμημάτων από άλλες βιβλιογραφικές πηγές, ιστοσελίδες, φοιτητικές εργασίες, χωρίς να υπάρχουν αναφορές στην πηγή ή τον δημιουργό/κάτοχο πνευματικών δικαιωμάτων.
Η μη σωστή παράφραση ή χρήση δεδομένων και πληροφοριών χωρίς να υπάρχει η σωστή βιβλιογραφική αναφορά, ακόμη και αν δεν πρόκειται για κατά λέξη αντιγραφή, θεωρείται επίσης λογοκλοπή. Για την παράθεση βιβλιογραφικών αναφορών υπάρχουν διεθνώς αναγνωρισμένοι και αποδεκτοί τρόποι, όπως τα συστήματα Harvard, Oxford, APA κ.λπ. που διασφαλίζουν την ορθότητα της διαδικασίας.
Αυτοπλαγιαρισμός (Self-plagiarism) ή Απάτη Ανακύκλωσης (Recycling Fraud) αφορά τη διπλή ή επαναλαμβανόμενη χρήση ή δημοσίευση των ίδιων κειμένων που έχετε ήδη συγγράψει και καταθέσει, στους καθηγητές ή στους εργοδότες σας ή δημοσιεύσει στο Internet.
Ο αυτοπλαγιαρισμός συναντάται συχνά και στις φοιτητικές εργασίες, όταν οι φοιτητές επιλέγουν να χρησιμοποιήσουν αποσπάσματα ή μεγαλύτερα μέρη προηγούμενης δικής τους φοιτητικής εργασίας, χωρίς να υπάρχει η αντίστοιχη επισήμανση στην βιβλιογραφία ή/και άδεια. Ο λόγος που θεωρείται λογοκλοπή είναι γιατί αποτελεί παραβίαση της πρωτοτυπίας του παραδοτέου κειμένου.
Η μηχανική αναδιατύπωση, ή αλλιώς παραπλανητική παράφραση, αφορά μια από τις πιο γνωστές λανθασμένες χρήσεις της παράφρασης κειμένων. Πρόκειται στην ουσία για τεχνικές αλλαγής των λέξεων ή τις συντακτικής δομής των προτάσεων στο αρχικό κείμενο, χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική επεξεργασία ή/και προσθήκη νέας πληροφορίας.
Στην μηχανική αναδιατύπωση μπορεί να οδηγηθεί κάποιος ακούσια, στην προσπάθεια του να αποδώσει διαφορετικά το κείμενο, αλλά και εκούσια, όταν προσπαθεί να “ξεγελάσει” τα προγράμματα ελέγχου λογοκλοπής.
Θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται για υποκατηγορία της μηχανικής αναδιατύπωσης και της λανθασμένης χρήσης της παράφρασης. Αυτός ο τρόπος λογοκλοπής σημειώνεται όταν στο ίδιο κείμενο υπάρχει ένα συνονθύλευμα από μικρά αποσπάσματα από διαφορετικές πηγές. Το νέο κείμενο που προκύπτει δεν έχει δεχθεί σωστή επεξεργασία, ενίοτε είναι ασύνδετο νοηματικά και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν υπάρχουν και οι σωστές αναφορές στις πηγές.
Πρόκειται για μια μορφή πλαγιαρισμού που πολύ συχνά υποτιμάται σε σχέση με άλλες. Η αλήθεια είναι πως όταν μεταφράζουμε ένα κείμενο προκειμένου να το χρησιμοποιήσουμε σε νέο περιεχόμενο δεν σημαίνει ότι “απαλλασσόμαστε” και από την ανάγκη αναφοράς. Αντιθέτως, τα πνευματικά δικαιώματα παραμένουν στον ιδιοκτήτη, ανεξαρτήτως από τη γλώσσα. Ακόμη, λοιπόν, και αν μεταφράσετε ένα κείμενο εσείς οι ίδιοι, θα πρέπει να σημειωθεί η πηγή του στις βιβλιογραφικές αναφορές προκειμένου να μην θεωρηθεί λογοκλοπή.
Ακόμα κι αν μεταφράσεις ένα κείμενο με δικά σου λόγια, αν η πρωτογενής πηγή δεν αναφέρεται, τότε υπάρχει πρόβλημα. Η μετάφραση δεν “καθαρίζει” το περιεχόμενο από την ανάγκη αναφοράς. Η πνευματική ιδιοκτησία παραμένει στον αρχικό συγγραφέα, ανεξάρτητα από τη γλώσσα.
Πρόκειται για έναν αρκετά υποτιμημένο αλλά σημαντικό τύπο λογοκλοπής, ειδικά σε εργασίες, άρθρα ή επιστημονικά κείμενα που βασίζονται σε διεθνείς πηγές.
Μια μορφή λογοκλοπής που συχνά υποτιμάται είναι και η χρήση πολυμέσων χωρίς άδεια ή χωρίς αναφορά της πηγής. Γενικότερα, η χρήση εικόνων, ηχητικών αρχείων, video, καλλιτεχνικών έργων, σχημάτων, γραφιστικών, πινάκων και διαγραμμάτων χωρίς τη χρηματική αποζημίωση ή την αναφορά της πηγής θεωρείται παραβίαση των πνευματικών δικαιωμάτων και διώκεται ποινικά.
Για να κατανοήσουμε τη σοβαρότητα της λογοκλοπής, θα πρέπει να αναλογιστούμε τις επιπτώσεις που μπορεί να φέρει τόσο στον φοιτητή, αν πρόκειται για φοιτητική εργασία, όσο και στον επαγγελματία, αν πρόκειται για επαγγελματικό έγγραφο.
Η λογοκλοπή φοιτητικής εργασίας παραβιάζει τις θεμελιώδεις ηθικές αρχές της ίδιας της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης. Είναι αλήθεια πως οι φοιτητές και οι ακαδημαϊκοί ερευνητές καλούνται καθημερινά να χρησιμοποιούν τη κριτική τους σκέψη και να συνεισφέρουν αυθεντικές ιδέες, σεβόμενοι τη δουλειά των συναδέλφων τους. Η παράδοση, λοιπόν, μιας φοιτητικής εργασίας με λογοκλοπή, είτε γραμμένης από τεχνητή νοημοσύνη είναι σοβαρό παράπτωμα. Και αυτό γιατί υπονομεύεται όχι μόνο η ακεραιότητα του έργου αλλά και όλη η αξία της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης που έχουν λάβει. Γι’ αυτό τον λόγο έχουν οριστεί και πολλές κυρώσεις.
Η παρουσίαση έργου που έχει λογοκλοπή στον εργασιακό τομέα σίγουρα έχει αρνητικές επιπτώσεις και για τον εργαζόμενο αλλά και για τον εργοδότη. Ένας επαγγελματίας που παρουσιάζει περιεχόμενο που φέρει λογοκλοπή μπορεί να χάσει τη δουλειά του εξαιτίας του παραπτώματος αυτού, ή ακόμη και να δυσκολευτεί να βρει νέα.
Φυσικά, δεν πρέπει να παραλείψουμε να σκεφτούμε και την πλευρά του “θύματος” της υπόθεσης, δηλαδή του αρχικού δημιουργού του περιεχομένου, που βιώνει την αδικία. Ακόμη και αν προσφύγει στη δικαιοσύνη, πρόκειται για σπατάλη χρόνου και πόρων. Η λογοκλοπή, για το θύμα, αποτελεί όχι μόνο καταπάτηση των πνευματικών δικαιωμάτων του αλλά και προσβολή του χρόνου και του κόπου είχε καταβάλει για τη δημιουργία περιεχομένου.
Ο έλεγχος λογοκλοπής της Plaggio αφορά τη διαδικασία εντοπισμού περιεχομένου που έχει αντιγραφεί ή αναπαραχθεί χωρίς σωστή βιβλιογραφική απόδοση. Στόχος μας είναι να εξασφαλιστεί η αυθεντικότητα των κειμένων σας, είτε πρόκειται για ακαδημαϊκή είτε για επαγγελματική χρήση.
Περιλαμβάνει τα εξής:
Πώς μπορούμε, λοιπόν, να “αμυνθούμε” ενάντια στη λογοκλοπή; Αν και δεν υπάρχει “μαγική” συνταγή, υπάρχουν, ωστόσο, μερικά βήματα τα οποία μπορούμε να κάνουμε ώστε να μειώσουμε τις πιθανότητες το έργο μας να φέρει πλαγιαρισμό:
Βήμα 1ο – Σωστή έρευνα με λεπτομερείς σημειώσεις: Όσο διαρκεί η έρευνα και η συλλογή στοιχείων για τη συγγραφή του έργου μας, καλό είναι να διατηρούμε λεπτομερές αρχείο, στο οποίο θα καταγράφουμε τόσο τις ιδέες όσο και το από που προέρχονται. Η διαδικασία αυτή σίγουρα φαίνεται χρονοβόρα εκ πρώτης όψεως. Ωστόσο, η οργάνωση αυτή θα μας βοηθήσει στο μέλλον ώστε να μην χρειαστεί να ψάξουμε ή να κινδυνεύουμε να παραλείψουμε κάποια αναφορά.
Βήμα 2ο – Ναι στην παράφραση, όχι στην αντιγραφή: Αντί να κάνουμε μια απλή “αντιγραφή – επικόλληση” που θα μετρήσει κατά μας ως λογοκλοπή, μπορούμε να αποδώσουμε τις πληροφορίες ακολουθώντας σωστές πρακτικές παράφρασης. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να προσθέσουμε και τις κατάλληλες αναφορές στη βιβλιογραφία μας.
Βήμα 3ο – Σωστή αναφορά πηγών: Σημαντικός σύμμαχος στην αποφυγή λογοκλοπής είναι και η σωστή παράθεση των βιβλιογραφικών αναφορών. Αν πρόκειται για φοιτητική εργασία, καλό θα είναι να ακολουθήσουμε τον τρόπο καταγραφής που προτείνει ο επιβλέπων καθηγητής μας ή το ίδιο το εκπαιδευτικό ίδρυμα. Ειδάλλως, αν δεν υπάρχουν σαφείς οδηγίες, ή πρόκειται για επαγγελματικό κείμενο, μπορούμε να ακολουθήσουμε κάποιον από τους δημοφιλέστερους τρόπους, προσέχοντας, όμως, να διατηρήσουμε το ίδιο στιλ σε όλο το κείμενο.
Βήμα 4ο – Χρήση των εργαλείων ανίχνευσης λογοκλοπής :
Πριν παραδώσουμε το έργο μας, καλό είναι να σιγουρευτούμε για την αυθεντικότητά του, χρησιμοποιώντας ένα αξιόπιστο πρόγραμμα που θα ελέγξει το αρχείο και θα επισημάνει τα τυχόν προβληματικά σημεία.
Εάν είσαι φοιτητής και συγγράφεις τη φοιτητική σου εργασία, σίγουρα αναρωτιέσαι με πόσο τοις εκατό λογοκλοπή κόβεσαι. Η αλήθεια είναι ότι κάθε εκπαιδευτικό ίδρυμα θέτει τους δικούς τους κανόνες αναφορικά με τα όρια της λογοκλοπής στα κείμενα των σπουδαστών. Τις περισσότερες φορές, ωστόσο, ένα ποσοστό κάτω από 15-20% μπορεί να θεωρηθεί σχετικά “ασφαλές” - αρκεί φυσικά να έχουμε παραθέσει σωστά τη βιβλιογραφία της εργασίας. Σε συγκεκριμένους επιστημονικούς κλάδους, μάλιστα, όπως των Θετικών Επιστημών, τα όρια λογοκλοπής μπορεί να φτάνουν και το 35%, ειδικά όταν στο κείμενο συμπεριλαμβάνονται και μαθηματικοί τύποι και εξισώσεις, που είναι, εκ των πραγμάτων, αδύνατον να αποδοθούν με διαφορετικό τρόπο.
Σύμφωνα με τον κανονισμό σπουδών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (ΕΑΠ), η λογοκλοπή με την παράθεση αυτούσιων κειμένων θα πρέπει να αποφεύγεται από τους φοιτητές. Τα αποδεκτά όρια λογοκλοπής στο ΕΑΠ ορίζονται περίπου στο 5-10% του συνόλου έκτασης της φοιτητικής εργασίας. Ενδεχομένως, ωστόσο, να υπάρχουν διαφοροποιήσεις, ανάλογα με το μάθημα και τον καθηγητή.
Νομικά λογοκλοπή θεωρείται η οικειοποίηση και χρήση ξένου πνευματικού υλικού, κειμένου, ήχου, εικόνας και βίντεο, χωρίς να έχει προηγηθεί η άδεια ή η μνεία στον δημιουργό ή/και κάτοχο των πνευματικών δικαιωμάτων. Στην Ελλάδα, υπάρχει ο νόμος 2121/1993 (ΦΕΚ Α'25, 4/3/93) που προστατεύει την πνευματική ιδιοκτησία, καθιστώντας τη λογοκλοπή, σε ορισμένες περιπτώσεις μέχρι και ποινικό αδίκημα.
Όχι, το αντίθετο μάλιστα. Με τη χρήση των κατάλληλων εργαλείων εντοπισμού λογοκλοπής, αυτή μπορεί να αποδειχθεί με ακρίβεια πολύ εύκολα. Συνήθως, μάλιστα, τα αποτελέσματα αναφορών είναι διαθέσιμα και εντός της ίδιας ημέρας. Μέσω αυτών μπορούμε όχι μόνο να διαπιστώσουμε το ποσοστό πλαγιαρισμού αλλά να και να δούμε ακριβώς τα προβληματικά χωρία.
Ναι. Ακόμη και αν δεν είχαμε την πρόθεση να παραλείψουμε μια αναφορά, η έλλειψή της εξακολουθεί να θεωρείται λογοκλοπή. Συνίσταται να ακολουθούμε πιστά τον τρόπο παράθεσης των παραπομπών που έχουμε επιλέξει ή μας έχει ζητηθεί για την αποφυγή λαθών. Καλό είναι, επίσης, να φροντίσουμε να κρατήσουμε λίγο χρόνο στο τέλος για έναν προσωπικό έλεγχο.
Εξαρτάται. Η αλήθεια είναι ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη στην καθημερινότητά μας αλλά και στην οργάνωση της έρευνάς μας, είτε πρόκειται για ακαδημαϊκούς είτε για επαγγελματικούς σκοπούς. Ωστόσο, η παράθεση του AI παραγόμενου περιεχομένου αυτολεξεί, χωρίς να έχει προηγηθεί επεξεργασία, ναι, είναι λογοκλοπή. Πρέπει, επίσης, να έχουμε στο νου ότι πολλές φορές τα AI εργαλεία, όπως το ChatGPT, δίνουν λάθος αποτελέσματα, κατασκευάζουν ή παραποιούν τα δεδομένα. Ως εκ τούτου, ο κίνδυνος να υπάρχουν λάθη και ανακρίβειες στην απόδοση των βιβλιογραφικών αναφορών είναι πολύ μεγάλος.
Ναι. Τα πιο εξελιγμένα εργαλεία εντοπισμού λογοκλοπής, όπως και αυτό που χρησιμοποιούμε στην Plaggio μπορούν πλέον να εντοπίσουν τη χρήση AI προγραμμάτων, όπως το ChatGPT. Τα αποτελέσματα ανίχνευσης χρήσης τεχνητής νοημοσύνης συμπεριλαμβάνονται στην αναφορά ελέγχου λογοκλοπής.
Ναι, η λογοκλοπή μπορεί να είναι εσκεμμένη, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις να γίνει και ακούσια, κυρίως λόγω της απειρίας ή της ελλιπούς πληροφόρησης του ατόμου. Ακόμη και όταν δεν προκύπτει από πρόθεση, η μη σωστή απόδοση μιας πηγής, η ανεπαρκής παράφραση και η έλλειψη βιβλιογραφικών παραπομπών θεωρείται επίσης λογοκλοπή. Αντιμετωπίζεται, δε, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο με το αν είχε γίνει εκουσίως.
Η λογοκλοπή εμφανίζεται συχνότερα στον εκπαιδευτικό τομέα και κυρίως στις φοιτητικές εργασίες και επιστημονικές μελέτες. Ο λόγος είναι τόσο η ανάγκη για τεκμηρίωση των ιδεών όσο και λανθασμένη απόδοση αναφοράς των πηγών.
Επίσης, παρατηρείται σε ψηφιακά μέσα (όπως blogs και άρθρα) και σε μεταφράσεις, όταν δεν αναγνωρίζονται οι αρχικές πηγές. Η εύκολη πρόσβαση στο περιεχόμενο μέσω διαδικτύου αυξάνει την πιθανότητα ακούσιας ή εκούσιας αντιγραφής
Γενικά τα αποτελέσματα που θα παραλάβετε ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Σε ορισμένες, σπάνιες περιπτώσεις, ωστόσο, ενδέχεται να υπάρξει μια μικρή απόκλιση της τάξης του 4-6% στο ποσοστό λογοκλοπής από αντίστοιχο έλεγχο του καθηγητή ή του εργοδότη σας. Αυτό οφείλεται στο ότι κάθε λογισμικό - ελεγκτής λογοκλοπής χρησιμοποιεί διαφορετικούς αλγόριθμους και κριτήρια για την εξαγωγή αποτελεσμάτων. Στην Plaggio χρησιμοποιούμε ένα από τα πλέον σύγχρονα και αναγνωρισμένα εργαλεία εύρεσης πλαγιαρισμού, εφάμιλλο με εκείνο που χρησιμοποιείται από τα ακαδημαϊκά ιδρύματα. Ως εκ τούτου, η εταιρεία μας εγγυάται την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων που παρέχει, καθώς η πιθανή απόκλιση είναι ελάχιστη.
Η λογοκλοπή δεν πρέπει να συγχέεται με την παράφραση, καθώς είναι δυο διαφορετικές και αντίθετες πρακτικές. Στην παράφραση κειμένου η ιδέα αναδιατυπώνεται με άλλες λέξεις, διατηρώντας το ύφος και το νόημα του αρχικού κειμένου, ενώ γίνονται και οι απαραίτητες αναφορές. Από την άλλη, η λογοκλοπή αφορά την οικειοποίηση των ιδεών χωρίς αναφορά στην αρχική πηγή.
Χωρίς τη σωστή τεκμηρίωση, ακόμη και μια καλή παράφραση θα μπορούσε να θεωρηθεί λογοκλοπή. Είναι απαραίτητο, λοιπόν, να δίνουμε την απαραίτητη προσοχή όταν θέλουμε να εντάξουμε ξένο περιεχόμενο στο δικό μας.